Droga jest moim celem

wtorek, 4 sierpnia 2026

Wycieczka kolejką wąskotorową z Hajnówki do Topiła przez Puszczę Białowieską

Kolejka wąskotorowa z Hajnówki do Topiła to jeden z najspokojniejszych sposobów na poznanie Puszczy Białowieskiej. Niewielki skład powoli przemierza las trasą, którą jeszcze kilkadziesiąt lat temu wywożono drewno, a dziś podróżują nią turyści. Wybrałyśmy się na tę wycieczkę razem z córką, łącząc przejazd zabytkową kolejką ze spacerem po dawnej osadzie leśnej Topiło położonej nad malowniczym zbiornikiem i wydając "ostatni grosz" w uroczej karczmie.

Kolejka wąskotorowa w Puszczy Białowieskiej – od transportu drewna do atrakcji turystycznej

Historia leśnej kolejki wąskotorowej w Puszczy Białowieskiej rozpoczęła się w 1916 roku, gdy teren znajdował się pod niemieckim zarządem wojskowym. Intensywna eksploatacja lasu wymagała sprawniejszego transportu niż wozy konne, dlatego do budowy torów zaangażowano rosyjskich i francuskich jeńców wojennych oraz miejscową ludność. Oprócz stałych linii powstała gęsta sieć przenośnych torowisk, które przekładano w miejsca prowadzenia wyrębu. W okresie międzywojennym kolej przejęła angielska firma The Century European Timber Corporation, prowadząca w puszczy wyjątkowo intensywną wycinkę, a od 1929 roku zarządzała nią Dyrekcja Lasów Państwowych w Białowieży. Kolejka woziła nie tylko drewno, lecz także pracowników leśnych i mieszkańców okolicznych osad. Jej znaczenie zaczęło maleć dopiero w latach 70. wraz z rozwojem transportu samochodowego. Ostatni przemysłowy skład przejechał tędy w 1991 roku i od tego czasu kolej służy turystom. Obecnie pociągi kursują z Hajnówki do Topiła, a cała wycieczka wraz z postojem zajmuje około trzech godzin.

Przejażdżka wąskotorówką przez Puszczę Białowieską

Na przejażdżkę kolejką wąskotorową z Hajnówki do Topiła wybrałyśmy się wspólnie z córką. Trasa ma około 11 kilometrów i prowadzi niemal przez cały czas wśród zwartego lasu. Pociąg jedzie powoli, bez pośpiechu i gwałtownych przyspieszeń, dzięki czemu można spokojnie obserwować mijane drzewa, leśne polany i pozostałości infrastruktury związanej z dawną gospodarką puszczańską. Nie jest to atrakcja nastawiona na adrenalinę, lecz czysta przyjemność podróży zabytkowym składem przez środek Puszczy Białowieskiej. W Topile turyści mają godzinną przerwę. W tym czasie można przejść się nad zbiornikiem albo skorzystać z gastronomii w maleńkim zajeździe Ostatni Grosz. Postój jest wystarczająco długi, by rozprostować nogi, zjeść lody i zobaczyć najbliższą okolicę.

Topiło - dawna osada leśna nad puszczańskim zbiornikiem

Samo Topiło powstało w 1916 roku jako osada związana z eksploatacją Puszczy Białowieskiej. Mieszkali tu pracownicy leśni, a kończąca się w osadzie linia kolejki umożliwiała transport drewna do Hajnówki. Zbiorniki wodne w Topile, zajmujące łącznie około 21 hektarów, utworzono na przełomie 1932 i 1933 roku w dolinie rzeki Perebel. Początkowo służyły do zatapiania drewna, co zabezpieczało surowiec przed zniszczeniem. Dziś wyglądają jak naturalne jeziora ukryte w środku puszczy, a ich brzegi porasta gęsta roślinność. Jeden ze zbiorników przecina grobla, po której biegną tory wąskotorówki. Wokół akwenu poprowadzono ścieżkę dydaktyczną "Puszczańskie Drzewa", a w pobliżu znajduje się także trasa "Tropem Orlika". Topiło ma również mniej spokojną kartę historii - 27 maja 1945 roku w okolicy doszło do starcia żołnierzy 5 Wileńskiej Brygady Armii Krajowej z obławą NKWD. Poległych partyzantów upamiętnia znajdująca się w osadzie mogiła.

Spokojna i przyjemna wycieczka pozwala poznać Puszczę Białowieską w całej jej okazałości - zieleń, drzewa, cisza i spokój. Przejazd kolejką leśną zapewnia nam atrakcję inną niż spacery czy jazda na rowerze, ale pozwala spojrzeć na okolice Białowieży z zupełnie innej perspektywy, przypominając o przemyśle drzewnym, który przez lata intensywnie eksploatował to, jakże ważne, dziedzictwo przyrodnicze.

Podoba Ci się moja twórczość?
Będzie mi miło, jak postawisz mi wirtualną kawę, która pomoże mi finansować kolejne wyprawy :-)

Jak dojechać do stacji Leśnej Kolejki wąskotorowej Hajnówka-Topiło?

Rozkład jazdy Leśnej Kolejki wąskotorowej Hajnówka-Topiło, cennik i bilety:

Szczegóły dostępne na stronie internetowej.

Warto zobaczyć w okolicy:

Białowieża

Skit w Odrynkach

Kraina Otwartych Okiennic

Święta Góra Grabarka

Synagoga w Orli

niedziela, 2 sierpnia 2026

Podbiele koło Bielska Podlaskiego – dawna osada dworska z cerkwią i ruiną grobowca

Podbiele leży kilka kilometrów na południe od Bielska Podlaskiego, administracyjnie jest dziś kolonią wsi Dubiażyn. Dawniej miejscowość nazywano Podbielskiem, a jej nazwa miała nawiązywać do położenia nad rzeką Białą i bielami, czyli podmokłymi terenami. Przez wieki nie była to typowa wieś, lecz prywatny folwark, zamieszkany głównie przez pracujących w majątku chłopów. Jeszcze w latach 30. XX wieku znajdowały się tu zaledwie trzy domy mieszkalne. Nieco wcześniej, według spisu z 1921 roku, Podbiele liczyło 54 mieszkańców: prawosławnych, katolików i wyznawców judaizmu. Najbardziej charakterystycznym obiektem miejscowości jest obecnie niebieska, drewniana cerkiew św. Proroka Eliasza. Niedaleko niej stoją natomiast ruiny murowanego grobowca ostatnich właścicieli majątku - rodziny Żołtuchinów.

Historia majątku Podbiele i budowa cerkwi św. Proroka Eliasza

Pierwsze informacje o Podbielu pochodzą z XVI wieku. Majątek należał wówczas do Wahanowskich, którym przypisuje się budowę pierwszego dworu, ogrodu oraz cerkwi dworskiej. W kolejnych stuleciach dobra wielokrotnie zmieniały właścicieli, przechodząc między innymi w ręce Skaszewskich, Zawistowskich, Markowskich, Sarnackich i Zawadzkich. W XVII i XVIII wieku założenie przebudowano w stylu barokowym. Powstały regularne ogrody podzielone alejami, kilka stawów, młyn, karczma, gorzelnia i zabudowania gospodarcze. W 1873 roku majątek o powierzchni ponad 335 hektarów kupiła Lidia Grigoriewna Żołtuchina, żona generała Aleksandra Żołtuchina. W tym samym czasie przygotowywano budowę nowej cerkwi. Pieniądze pochodziły między innymi ze zwrotu czynszu należnego mieszkańcom Dubiażyna i Kozłów, darowizn parafian oraz funduszy przekazanych przez gubernatora grodzieńskiego i miejscowych urzędników. Żołtuchinowie ofiarowali drewno. Świątynię zaprojektował Siergiej Guriew, a jej konsekracja odbyła się 1 października 1876 roku. W 1912 roku cerkiew rozbudowano, zachowując jej krzyżowy plan i zrębową konstrukcję.

Grobowiec Żołtuchinów i zniszczenie dawnego folwarku w Podbielu

Żołtuchinowie rozbudowali również sam majątek. Na osi alei dojazdowej powstał nowy dwór z podjazdem, powiększono staw, wykopano kanał i wzniesiono kolejne budynki gospodarcze. W 1903 roku, na południe od starej cerkwi, zbudowano murowany, dwukondygnacyjny grobowiec rodzinny, otoczony metalowym ogrodzeniem ustawionym na kamiennym fundamencie. W 1914 roku Żołtuchinowie wyjechali do Rosji. Po zakończeniu wojny do Podbiela wróciła Lidia Żołtuchina, która zarządzała majątkiem do 1940 roku. W 1924 roku spłonęła starsza cerkiew Przemienienia Pańskiego, stojąca około 150 metrów od obecnej świątyni. Sam folwark został poważnie zniszczony w czasie II wojny światowej. Szczątki członków rodziny Żołtuchinów wydobyto z grobowca i przeniesiono na cmentarz w pobliskim Mokrym. Po wojnie ziemię rozparcelowano między dawnych pracowników majątku, a pozostałą część siedliska przejął Państwowy Fundusz Ziemi.

Cerkiew i ruiny grobowca Żołtuchinów - stan obecny

Z dawnego majątku nie zachował się dwór ani większość zabudowań gospodarczych. Po przejęciu terenu przez prywatnych właścicieli w 1968 roku ogród przystosowano do potrzeb gospodarstw, rozebrano spichlerz i drewniany budynek gospodarczy, a część stawów wyschła. Do dziś przetrwały fragmenty starego drzewostanu, ślady układu parkowego, pozostałości schodów dworu oraz ruiny grobowca. Budowla jest pozbawiona dachu i wnętrza, a odsłonięte ceglane ściany stopniowo niszczeją. W znacznie lepszym stanie znajduje się cerkiew św. Proroka Eliasza, nadal pełniąca funkcję świątyni parafialnej. Drewniany budynek wyróżnia wysoka wieża nad kruchtą, wieloboczny bęben zakończony baniastym hełmem oraz intensywnie niebieska elewacja. Wokół cerkwi zachowały się zabytkowe krzyże, a przy ogrodzeniu stoi zadaszona studnia. Od 1977 roku świątynia znajduje się w rejestrze zabytków. Jak Wam się podoba takie oblicze Podlasia?