Podbiele leży kilka kilometrów na południe od Bielska Podlaskiego, administracyjnie jest dziś kolonią wsi Dubiażyn. Dawniej miejscowość nazywano Podbielskiem, a jej nazwa miała nawiązywać do położenia nad rzeką Białą i bielami, czyli podmokłymi terenami. Przez wieki nie była to typowa wieś, lecz prywatny folwark, zamieszkany głównie przez pracujących w majątku chłopów. Jeszcze w latach 30. XX wieku znajdowały się tu zaledwie trzy domy mieszkalne. Nieco wcześniej, według spisu z 1921 roku, Podbiele liczyło 54 mieszkańców: prawosławnych, katolików i wyznawców judaizmu. Najbardziej charakterystycznym obiektem miejscowości jest obecnie niebieska, drewniana cerkiew św. Proroka Eliasza. Niedaleko niej stoją natomiast ruiny murowanego grobowca ostatnich właścicieli majątku - rodziny Żołtuchinów.
Historia majątku Podbiele i budowa cerkwi św. Proroka Eliasza
Pierwsze informacje o Podbielu pochodzą z XVI wieku. Majątek należał wówczas do Wahanowskich, którym przypisuje się budowę pierwszego dworu, ogrodu oraz cerkwi dworskiej. W kolejnych stuleciach dobra wielokrotnie zmieniały właścicieli, przechodząc między innymi w ręce Skaszewskich, Zawistowskich, Markowskich, Sarnackich i Zawadzkich. W XVII i XVIII wieku założenie przebudowano w stylu barokowym. Powstały regularne ogrody podzielone alejami, kilka stawów, młyn, karczma, gorzelnia i zabudowania gospodarcze. W 1873 roku majątek o powierzchni ponad 335 hektarów kupiła Lidia Grigoriewna Żołtuchina, żona generała Aleksandra Żołtuchina. W tym samym czasie przygotowywano budowę nowej cerkwi. Pieniądze pochodziły między innymi ze zwrotu czynszu należnego mieszkańcom Dubiażyna i Kozłów, darowizn parafian oraz funduszy przekazanych przez gubernatora grodzieńskiego i miejscowych urzędników. Żołtuchinowie ofiarowali drewno. Świątynię zaprojektował Siergiej Guriew, a jej konsekracja odbyła się 1 października 1876 roku. W 1912 roku cerkiew rozbudowano, zachowując jej krzyżowy plan i zrębową konstrukcję.
Grobowiec Żołtuchinów i zniszczenie dawnego folwarku w Podbielu
Żołtuchinowie rozbudowali również sam majątek. Na osi alei dojazdowej powstał nowy dwór z podjazdem, powiększono staw, wykopano kanał i wzniesiono kolejne budynki gospodarcze. W 1903 roku, na południe od starej cerkwi, zbudowano murowany, dwukondygnacyjny grobowiec rodzinny, otoczony metalowym ogrodzeniem ustawionym na kamiennym fundamencie. W 1914 roku Żołtuchinowie wyjechali do Rosji. Po zakończeniu wojny do Podbiela wróciła Lidia Żołtuchina, która zarządzała majątkiem do 1940 roku. W 1924 roku spłonęła starsza cerkiew Przemienienia Pańskiego, stojąca około 150 metrów od obecnej świątyni. Sam folwark został poważnie zniszczony w czasie II wojny światowej. Szczątki członków rodziny Żołtuchinów wydobyto z grobowca i przeniesiono na cmentarz w pobliskim Mokrym. Po wojnie ziemię rozparcelowano między dawnych pracowników majątku, a pozostałą część siedliska przejął Państwowy Fundusz Ziemi.
Cerkiew i ruiny grobowca Żołtuchinów - stan obecny
Z dawnego majątku nie zachował się dwór ani większość zabudowań gospodarczych. Po przejęciu terenu przez prywatnych właścicieli w 1968 roku ogród przystosowano do potrzeb gospodarstw, rozebrano spichlerz i drewniany budynek gospodarczy, a część stawów wyschła. Do dziś przetrwały fragmenty starego drzewostanu, ślady układu parkowego, pozostałości schodów dworu oraz ruiny grobowca. Budowla jest pozbawiona dachu i wnętrza, a odsłonięte ceglane ściany stopniowo niszczeją. W znacznie lepszym stanie znajduje się cerkiew św. Proroka Eliasza, nadal pełniąca funkcję świątyni parafialnej. Drewniany budynek wyróżnia wysoka wieża nad kruchtą, wieloboczny bęben zakończony baniastym hełmem oraz intensywnie niebieska elewacja. Wokół cerkwi zachowały się zabytkowe krzyże, a przy ogrodzeniu stoi zadaszona studnia. Od 1977 roku świątynia znajduje się w rejestrze zabytków. Jak Wam się podoba takie oblicze Podlasia?
Podoba Ci się moja twórczość?
Będzie mi miło, jak postawisz mi wirtualną kawę, która pomoże mi finansować kolejne wyprawy :-)
Jak dojechać do ruin grobowca i cerkwi w Podbielu?
Zwiedzanie grobowca Żołtuchinów w Podbielu, godziny otwarcia i cennik:
Obiekt dostępny całą dobę. Zwiedzanie bezpłatne.
Warto zobaczyć w okolicy:
