Park romantyczny w Arkadii – ogród niczym opowieść

Niezwykły park w Arkadii koło Łowicza jest przemyślaną kompozycja ogrodową, którą można czytać, jak książkę. Co więcej, dopiero zestawienie Arkadii z pałacem w Nieborowie, o którym niedawno pisałam, daje pełny obraz tego, co stworzyła Hellena Radziwiłłowa. Tam jest reprezentacyjna rezydencja, tutaj bardzo osobista, momentami wręcz intymna opowieść o świecie, emocjach i przemijaniu. Co warto zobaczyć w Parku w Arkadii?

Park powstał w 1778 roku z inicjatywy Heleny Radziwiłłowej, żony wojewody wileńskiego, Michała Hieronima Radziwiłła. Głównym architektem był Szymon Bogumił Zug; później do pracy dołączył Henryk Ittar, a Helena aktywnie uczestniczyła w procesie powstawania ogrodu. Arkadia należy do pierwszych parków krajobrazowych w Polsce tworzonych w stylu angielskim, czyli z odrzuceniem regularności i symetrii na rzecz naturalności, nastroju i gry skojarzeń. Początkowo ogród miał charakter sentymentalny, ale około 1800 roku zaczął przechodzić w stronę romantyzmu, co widać w coraz silniejszej symbolice i bardziej dramatycznych formach. 

Grota Sybilli

Grota Sybilli została zbudowana w 1782 roku z głazów narzutowych zebranych z okolicznych pól i jest uznawana za symboliczne serce Arkadii. Jej surowa forma nie jest przypadkowa. To miejsce miało skłaniać do refleksji nad życiem i śmiercią, a jednocześnie stanowić punkt wyjścia dla całej ideowej koncepcji ogrodu. To jedna z pierwszych budowli w parku i jednocześnie jedna z najbardziej znaczących.

Domek Gotycki

Domek Gotycki powstał w latach 1795-1797 z czerwonej cegły i reprezentuje styl neogotycki. Koncepcję stworzył Aleksander Orłowski, natomiast realizacją zajął się Szymon Bogumił Zug. Ważniejsze jest jednak to, co wydarzyło się później. W 1814 roku Helena Radziwiłłowa urządziła tu symboliczne „mieszkanie rycerza”, poświęcone swojemu synowi Michałowi Gedeonowi, generałowi napoleońskiemu. Wnętrze wypełniła pamiątkami związanymi z jego działalnością wojskową i walką o sprawę narodową, tworząc tym samym bardzo osobisty pomnik-muzeum.

Akwedukt

Akwedukt jest jednym z najbardziej charakterystycznych elementów ogrodu i od razu przyciągnął moją uwagę. Został wzniesiony w 1784 roku nad kaskadą wodną i wyraźnie nawiązuje do rzymskich budowli tego typu. Jednocześnie pełnił funkcję mostu, łącząc brzegi rzeki Łupi przy ujściu do stawu. Warto wiedzieć, że oryginalna budowla została rozebrana po 1864 roku, a to, co widzimy dziś, jest rekonstrukcją z 1951 roku przeprowadzoną przez Gerarda Ciołka, wiernie odtwarzającą pierwotny projekt Zuga.

Przybytek Arcykapłana

Przybytek Arcykapłana powstał około 1783 roku i jest jedną z najbardziej złożonych konstrukcji w Arkadii. Został zaprojektowany jako sztuczna ruina, ale jego ściany wypełniają autentyczne fragmenty rzeźb i detali architektonicznych z różnych epok. Znajdują się tu elementy antyczne, gotyckie i renesansowe, w tym prace Jana Michałowicza z Urzędowa. W jednej z wnęk umieszczono płaskorzeźbę „Nadzieja karmiąca Chimerę” autorstwa Gioacchina Staggiego. Budowla posiada arkadowe patio i wieżę widokową, a jej forma sprawia wrażenie celowego nagromadzenia znaczeń. To jeden z najbardziej oryginalnych pawilonów ogrodowych w Polsce z końca XVIII wieku. Obecnie w budynku mieści się kawiarnia.

Dom Murgrabiego

Dom Murgrabiego powstał około 1795 roku i jego forma nie jest przypadkowa. Budynek nawiązuje do architektury Przybytku Arcykapłana, ale jednocześnie pojawiają się tu elementy neogotyckie, szczególnie w dekoracjach ścian. Zwróciłam uwagę na wieżę, która została podwyższona dopiero w połowie XIX wieku przez Franciszka Lanciego. To jeden z przykładów tego, jak Arkadia była przekształcana przez kolejnych właścicieli, bez całkowitego zatarcia pierwotnej koncepcji.

Grobowiec na Wyspie Topolowej

Grobowiec na Wyspie Topolowej powstał około 1785 roku i został zainspirowany grobowcem Jean-Jacques Rousseau w Ermenonville i umieszczony na sztucznie uformowanej wyspie. Konstrukcja składa się z cokołu i korpusu z wnęką, w której znajduje się marmurowa rzeźba leżącej kobiety. Całość została nakryta pokrywą z naszczytnikami i zwieńczona marmurową wazą. Najbardziej zapadają w pamięć inskrypcja „Et in Arcadia ego”, interpretowana często jako „Ja (śmierć) też jestem w Arkadii”, która wprowadza wątek przemijania i obecności śmierci nawet w idealnym świecie. Grobowiec jest czysto symboliczny – nikt nie jest w nim pochowany.

Dwa obrazy zatytułowane Et in Arcadia ego:

Nicolas Poussin 1637–1638 i Guercino 1618–1622

Świątynia Diany

Świątynia Diany to centralny punkt całego założenia. Powstała w 1783 roku i reprezentuje klasyczną, harmonijną architekturę z portykami wspartymi na kolumnach jońskich. Jej znaczenie wykracza jednak daleko poza formę. Wnętrza pełnią funkcję swoistego muzeum, w którym Helena Radziwiłłowa zgromadziła kolekcję rzeźb antycznych i antykizujących. Znajduje się tu między innymi Gabinet Etruski oraz sala zwana Panteonem z plafonem „Jutrzenka” autorstwa Jan Piotr Norblin. W dekoracjach uczestniczyli również Michał Płoński i Aleksander Orłowski. Na zewnątrz widoczny jest cytat z Petrarki mówiący o odnalezieniu spokoju po życiowych zmaganiach, który dobrze oddaje sens całego miejsca.

Arkadia jako całość

Spacerując po Arkadii łatwo dostrzec, że każdy element został tu zaplanowany jako część większej historii. Ten ogród łączy inspiracje antyczne, literackie i filozoficzne, a jednocześnie bardzo wyraźnie odzwierciedla emocje swojej twórczyni. Z biegiem czasu zmieniał się razem z jej spojrzeniem na świat, przechodząc od sentymentalnej harmonii do romantycznej refleksji nad przemijaniem. Dzięki temu Arkadia nie jest tylko założeniem krajobrazowym, ale świadomie zaprojektowaną opowieścią, którą można odczytywać na wielu poziomach.

Jak dojechać do Parku w Arkadii?

Zwiedzanie Parku Arkadia, cennik i godziny otwarcia: 

informacje na stronie https://www.nieborow.art.pl/

Podoba Ci się moja twórczość? 
Będzie mi miło, jak postawisz mi wirtualną kawę, która doda mi energii do działania :-)