Pielgrzymów – zapomniana perła Opolszczyzny

Znasz miejsca, które wyglądają jakby czas się w nich zatrzymał? Pielgrzymów to właśnie jedno z nich. Ta mała wieś na Opolszczyźnie skrzętnie skrywa ruiny kościoła i zniszczony dwór, który jeszcze do niedawna miał swojego gospodarza. Niestety po jego śmierci zabytek znów niszczeje i tylko gęsta zieleń ostatkiem sił broni go przed szabrownikami. Co zostało po tych zabytkach i kim był człowiek, który próbował je ocalić?

W województwie opolskim, na terenie powiatu głubczyckiego, znajduje się niewielka miejscowość Pielgrzymów. Położona nad granicznym potokiem Troja, będącym dopływem Osobłogi, wieś skrywa ślady dawnej świetności – ruiny kościoła pw. św. Józefa. Świątynia została ufundowana przez Józefa von Blunenkrona i wzniesiona w latach 1805–1810. Kościół usytuowano na wzgórzu, skąd górował nad okolicą. Dziś pozostałości budowli – głównie boczne ściany i mury wieży – przypominają o jej pierwotnym kształcie: strzelistej wieży zwieńczonej cebulastym hełmem, zaokrąglonej nawie z prezbiterium oraz przylegającej zakrystii. O wschodnią ścianę oparto stare płyty nagrobne – ostatni ślad po niemieckim cmentarzu, który niegdyś otaczał kościół.

Kawałek dalej, za grubym murem, w gąszczu bujnej zieleni skrywa się, inny zabytek zapomnianej wsi – dwór zwany też pałacem lub zamkiem. Budowla powstała w latach 1660–1690 z inicjatywy Wacława Weikharta von Oppersdorffa i stanowi główny element zespołu dworskiego z początków XIX wieku, który przeszedł przebudowę na przełomie XIX i XX wieku. Dwór reprezentuje styl barokowo-klasycystyczny i charakteryzuje się jedenastoosiową elewacją frontową skierowaną na wschód. Centralny, trójosiowy ryzalit delikatnie wysunięty do przodu, wieńczy klasyczny trójkątny przyczółek, co nadaje budowli reprezentacyjny wygląd.

Czas nie oszczędzał pałacyku. Lata zaniedbania doprowadziły do tego, że w latach 70. XX wieku groziło mu wyburzenie. Jego los odmienił pasjonat z Gliwic – Ryszard Brzeziński zwany "hrabią" – który w 1979 roku kupił zabytek i postanowił go odrestaurować. Po ponad latach ciężkiej pracy mógł w końcu zamieszkać w swoim nowym domu, który przyciągał miejscowych i turystów. Pan Ryszard – którego rodzice pochodzili z Brzeżan (obecnie Ukraina) – zgromadził w nim liczne pamiątki z Kresów Wschodnich. Po jego śmierci w 2019 roku dwór znów popada w zapomnienie. Latem szczelnie oplata go winobluszcz, lecz zimą staje się łatwym celem dla szabrowników. Jak dowiedziałam się od miejscowych, zabytkiem nikt się nie opiekuje, a jego właścicielem ponoć jest gmina (mogło do tego dojść, jeśli zmarły nie miał spadkobierców i nie spisał testamentu). Ponoć toczą się w tej sprawie jakieś postępowania sądowe.

Niezwykłym uzupełnieniem historii tego miejsca jest zamkowa kaplica, która po zmianie granic w 1945 roku znalazła się po czeskiej stronie, tj. na drugim brzegu potoku przecinającego Pielgrzymów na pół. Jako ostatnia przypomina ona o postaci "hrabii" i jego działalności podtrzymującej pamięć o kresowiakach. Towarzyszy jej, również skąpany w zieleni, Jan Nepomucen. 

Dziś Pielgrzymów to cicha przygraniczna wieś, w której historia wciąż przebija się przez zarośla i opuszczone mury. Choć jej zabytki niszczeją, nadal można tu poczuć ciężar minionych epok i zobaczyć ślady ludzi, którym zależało. Może to ostatni moment, by jeszcze coś z tej historii ocalić.

Podoba Ci się moja twórczość? 
Będzie mi miło, jak postawisz mi wirtualną kawę, która doda mi energii do działania :-)

Neogotyk wśród opłotek, czyli pałac w Patrykozach

Wzniosły budynek z wieżą i ozdobnymi sterczynami jak z kart angielskiej powieści gotyckiej zaskakuje swoją obecnością wśród rozległych pól. Czy wiedzieliście, że pałac w Patrykozach był nie tylko prywatną rezydencją bohatera powstania listopadowego, lecz także jednym z pierwszych przykładów neogotyku na Mazowszu? Zapraszam w podróż przez dzieje tej niezwykłej rezydencji związanej z powstaniem listopadowym i romantyzmem XIX wieku.

Budowę pałacu rozpoczęto w 1832 roku na zlecenie generała Teodora Lubicz-Szydłowskiego, bohatera wojen napoleońskich i powstania listopadowego. Architekt Franciszek Jaszczołd stworzył projekt łączący średniowieczny charakter z elegancją romantycznej willi – stąd ostrołukowe okna, maswerkowe dekoracje i pinakle, które dziś zdobią fasady. Przez jedenaście lat prac, mury pałacu wyrosły na wzniesieniu, by stać się symbolem ambicji i estetycznej wrażliwości polskiego ziemiaństwa.

Po śmierci generała w 1863 roku dobra odziedziczył jego bratanek Antoni Szydłowski, który osiem lat później przekazał majątek Rajmundowi Skarżyńskiemu. Na przełomie wieków rezydencja przeszła w ręce Hipolita, a potem Stanisława Cichowskiego, powiększając swoje tereny aż do 1116 hektarów. Jednak los w 1930 roku rozdzielił ziemię – pałac i park zakupił ksiądz Solnicki, a resztę rozparcelowano.

Po II wojnie światowej pałac, choć przejęty przez Skarb Państwa, popadł w zapomnienie. Kolejne dekady nie były łaskawe – zaniedbania i upływ czasu odcisnęły piętno na pałacowych murach. Dopiero pod koniec lat 90. los się odwrócił. Największym wyzwaniem stał się trwający od 2004 do 2010 roku remont pod kierunkiem Maurycego Zająca. Zniszczone sztukaterie, piece kaflowe, parkiety i kominki – każdy detal został odtworzony z ogromną starannością, a wnętrza wypełniły meble w duchu Biedermeieru.

Dziś pałac w Patrykozach to perła mazowieckiego neogotyku, otoczona angielskim parkiem z malowniczymi stawami i mostkami. Zaprasza nie tylko miłośników architektury, ale wszystkich, którzy pragną poczuć klimat XIX-wiecznej rezydencji. Ten kamienny świadek historii dowodzi, że z pasją i oddaniem można przywrócić dawną świetność – i uczynić z niej opowieść, którą warto opowiadać na nowo.

Podoba Ci się moja twórczość? 
Będzie mi miło, jak postawisz mi wirtualną kawę, która doda mi energii do działania :-)

Zamek w Liwie – strażnik wschodnich rubieży

Na pograniczu Mazowsza i Podlasia, nad wijącą się rzeką Liwiec, wznosi się warownia, która, choć dziś w ruinie, przez długie lata uchodziła za jeden z najważniejszych punktów obronnych w regionie. Jego historia, pełna zaskakujących zwrotów, nie ogranicza się jednak tylko do średniowiecznych bitew. W trakcie II wojny światowej, dzięki sprytowi lokalnego społecznika, zamek uratowano przed całkowitą zagładą – ale pod warunkiem, że zostanie uznany za… zamek krzyżacki! To nie jedyna ciekawostka, która otacza tę budowlę. Choć zamek w Liwie nigdy nie odzyskał swojej dawnej potęgi, jego legenda wciąż przyciąga turystów. 

Historia zamku sięga XV wieku, kiedy książę mazowiecki Janusz I Starszy zlecił jego budowę jako strażnicy granicznej przed 1429 rokiem. Strategiczne położenie na lewym brzegu Liwca pozwalało kontrolować przeprawę przez rzekę oraz bronić wschodniej granicy księstwa przed najazdami litewskimi. Zamek powstał na sztucznym wzgórzu, początkowo miał charakter prosty – zbudowany z kamieni i cegły, otoczony murem i drewnianym przygródkiem. W kolejnych wiekach przeszedł istotne modernizacje, zyskując nowe funkcje i kolejne kondygnacje.

W XVI wieku zamek przeżywał swój złoty okres. Najpierw księżna Anna Mazowiecka, a następnie królowa Bona Sforza zlecili przebudowy, które nadały mu formę reprezentacyjnej siedziby. Wysokie mury, nowa wieża bramna, stanowiska dla broni palnej – wszystko to świadczyło o znaczeniu obiektu. Niestety, w czasie Potopu Szwedzkiego w 1657 roku zamek został zniszczony i już nigdy nie odzyskał dawnej świetności. Próby jego odbudowy były niepełne – ostatecznie służył jako kancelaria, dwór starościński, a w XIX wieku nawet jako kuźnia.

Choć zamek stopniowo popadał w ruinę, XX wiek przyniósł nadzieję. Podczas II wojny światowej lokalny społecznik Otto Warpechowski przekonał okupacyjne władze niemieckie, że ruina to pozostałość po zamku krzyżackim. Dzięki temu udało się ocalić ją przed rozbiórką. Po wojnie, z pomocą lokalnych działaczy, odbudowano wieżę i dwór kancelarii, w których dziś mieści się Muzeum-Zbrojownia. Ekspozycja przedstawia historię zamku, portrety sarmackie oraz kolekcję broni.

Zamek w Liwie to jednak nie tylko mury i eksponaty. To również miejsce legend: o Żółtej Damie – niesłusznie straconej żonie kasztelana, o śpiących rycerzach w jarnickich pagórkach, czy o pięknej brance z Litwy. Każda z tych opowieść to echo przeszłości, które przyciąga kolejnych odwiedzających. Dziś Zamek w Liwie to dowód na to, że nawet z ruin może powstać inspirująca opowieść.

Podoba Ci się moja twórczość? 
Będzie mi miło, jak postawisz mi wirtualną kawę, która doda mi energii do działania :-)