Pałac Promnice - mało znana rezydencja księżnej Daisy

Jak to się dzieje, że podczas zwiedzania Zamku Książ i Pałacu w Pszczynie słyszy się tę samą legendę o perłach księżnej Daisy? Przecież oba te miejsca dzieli ponad 200 kilometrów! Choć ciężko dziś to sobie wyobrazić, to Hochbergowie byli potężnym rodem, a ich posiadłości rozciągały się od Dolnego aż po Górny Śląsk. Oprócz pełnych przepychu rezydencji w ich rękach znajdował się także ten "skromny" domek myśliwski w Promnicach. Pałacyk położony nad Jeziorem Paprocańskim bardzo polubiła księżna Daisy...

Ten niewielki (jak na możliwości Hochbergów) pałac znajduje się w południowo-zachodnim rejonie Jeziora Paprocańskiego. Pierwsza rezydencja w tym miejscu powstała w latach 1760–1766 dla prominentnego dolnośląskiego rodu Promnitzów (Promnitz - Promnice? Brzmi znajomo). Byli oni wówczas właścicielami Księstwa Pszczyńskiego. W 1846 r. ostatni z rodu, książę Henryk von Anhalt-Köthen, oddał ziemię pszczyńską swemu siostrzeńcowi, księciu Janowi Henrykowi X von Hochberg i w ten sposób tereny te przeszły w ręce rodu, w który wkrótce miała wżenić się księżna Daisy.

W 1861 roku w miejscu mocno już zniszczonego dworku powstała nowa budowla w stylu angielskiego neogotyku, ale nie przyszło Hochbergom długo nacieszyć się tym miejscem - w 1867 roku budynek spłonął w niewyjaśnionych okolicznościach. Na szczęście udało się go odbudować już rok później i w niemal niezmienionej formie zachował się do dziś. Oryginalne drewniane stropy, schody, drzwi i podłogi możemy podziwiać w idealnym stanie.

Pałac w Promnicach powstał z myślą o polowaniach w rozległych Lasach Pszczyńskich. Gościły tu znamienite osobistości, między innymi Wilhelm I Hohenzollern – król Prus oraz Wilhelm II – cesarz Niemiec. Miejsce to polubiła także Księżna Daisy, która doceniła kameralność tego pałacyku. Męczyły ją bale organizowane w Książu orz Pszczynie i wolała ona rodzinne spotkania w małym gronie w Promnicach (wspomina o tym w swoich pamiętnikach). Gdy po śmierci jej teścia dobra pszczyńskie przejął jej mąż, Jan Henryk, Daisy przystąpiła do renowacji obu rezydencji, rozjaśniając wnętrza i nadając im bardziej przytulny charakter.

Pałac w Pszczynie i Zamek Książ w Wałbrzychu

W rękach Hochbergów Promnice pozostały do roku 1938, kiedy to po śmierci Jana Henryka (wtenczas już byłego męża Daisy) jego synowie musieli zapłacić podatek spadkowy. Pałacyk trafił do Skarbu Państwa, po wojnie należał do Lasów Państwowych, a następnie do kopalń i zrzeszeń górniczych. W 2003 roku ponownie stał się mieniem publicznym, a od 2018 roku zarządza nim Muzeum Zamkowe w Pszczynie. Przez pewien czas działał tu hotel, a obecnie do dyspozycji odwiedzających jest restauracja. 

Promnice są ciekawym miejscem na niedzielny spacer nie tylko dla miłośników historii rodu Hochbergów. Wędrując po lesie lub brzegiem Jeziora Paprocańskiego z pewnością zrozumiemy, dlaczego to miejsce tak miło wspomina słynna księżna. Widoki oraz ciekawa okolica sprawiają, że chce się tu wracać. 

Zobacz też inne posiadłości Hochbergów:

• Pałac w Pszczynie (śląskie)
  

• Zamek w Roztoce (dolnośląskie)
  
  
  
• Zamek Książ (dolnośląskie) 
  
  
  
• Willa Daisy w Wałbrzychu (dolnośląskie)
  
  
  
• Pałac w Dąbrowie (opolskie)
  

Góra Świętej Anny i zarośnięty amfiteatr - o ironii losu i propagandzie

Na przestrzeni lat Góra Świętej Anny była miejscem przemian polityczno-kulturowych i z niemieckich kresów wschodnich stała się centralnym punktem województwa opolskiego. Opowiem Wam dziś o tym, jak propagandą kreowano rzeczywistość oraz dlaczego amfiteatr z pomnikiem postawiono właśnie w tym miejscu. Historia tej ziemi jest bardzo przewrotna i pełna ironii losu. 

W historii Góry Świętej Anny było kilka ważnych wydarzeń, które wpłynęły na obecny charakter tego miejsca. Najpierw powstał kościół. Pierwsze wzmianki o świątyni na szczycie góry sięgają XV wieku, a od XVIII wieku miejsce to jest popularnym celem pielgrzymek. Bazylika i sanktuarium szczycą się relikwiami św. Anny Samotrzeciej, na zboczu wzniesienia znajduje się między innymi grota wzorowana na Lourdes, a cała miejscowość zdaje się żyć z pielgrzymów - spotkać tu można stragany, handlarzy dewocjonaliów i przede wszystkim licznych wiernych.

Później była bitwa. W rejonie Góry Świętej Anny w dniach 21-26 maja 1921 toczyły się zaciekłe walki podczas III powstania śląskiego. Początkowo szala zwycięstwa zdawała się przechylać na stronę powstańców, jednak Freikorps (niemieckie jednostki paramilitarne) z powodzeniem odpierała zaczepne ataki. Po podziale Górnego Śląska  w 1921 r. Góra św. Anny pozostała w granicach Niemiec.

Historyczna mapa Śląska (domena publiczna)

Następnie powstały mauzoleum i amfiteatr. Gdy władzę w Niemczech przejęło NSDAP, pojawił się pomysł upamiętnienia poległych w bitwie. Kamieniołom na zboczu góry okazał się idealnym miejscem na budowę amfiteatru ze względu na korzystne ukształtowanie terenu,  a mauzoleum na szczycie urwiska doskonale zasłaniało widok n sanktuarium. Góra Świętej Anny była wówczas położona na kresach wschodnich państwa Niemieckiego i taka inwestycja miała w dużej mierze charakter propagandowy, podkreślając niemieckość tych ziem. W mauzoleum złożono szczątki Niemców poległych podczas bitwy w 1921 roku. Amfiteatr na pięćdziesiąt tysięcy widzów służył wystąpieniom publicznym.

Niemiecki amfiteatr i mauzoleum - film archiwalny

A potem przyszła II wojna światowa i Góra Świętej Anny znalazła się w granicach administracyjnych Polski. W styczniu 1945 roku w okolicy pojawiła się Armia Czerwona, której niemieckie mauzoleum, delikatnie mówiąc, nie przypadło do gustu. Jesienią tego samego roku zostało ono wysadzone w powietrze (nie bacząc na sarkofagi ze szczątkami ludzkimi), a nowe władze polskie zadecydowały o budowie w jego miejscu pomnika upamiętniającego... tak, zgadliście, powstańców. Oczywiście po to, aby pokreślić polskość tego terenu. 

Za budowlę odpowiedzialny był Xawery Dunikowski, którego projekt wybrano w wyniku konkursu. Początkowo zaplanowano ukończenie prac na 1948 rok, ale ostatecznie budowa trwała aż siedem lat. Z powodów finansowych zrezygnowano z przebudowy amfiteatru, a sam pomnik, początkowo mający upamiętnić powstańców śląskich, finalnie miał podkreślać historyczną przynależność Śląska do Polski. Po drodze trochę się pogubiono w faktach i na fasadzie monumentu znalazły się sceny przekłamujące historię, ale kto by się przejmował takimi szczegółami, kiedy chodzi o propagandę...

W okresie PRL w amfiteatrze odbywały się imprezy masowe podkreślające polskość śląskiej ziemi. Dopiero po 1989 roku zaczęło się to powoli zmieniać i coraz częściej na uroczystościach zaczęli pojawiać się przedstawiciele mniejszości niemieckiej. W wolnej Polsce takie gesty pojednania stały się w końcu możliwe i nikt już raczej nie kwestionuje wielokulturowości Śląska. Niestety sam amfiteatr mocno podupadł i jego stan techniczny pozostawia wiele do życzenia. W 2016 roku odbyła się tu impreza masowa, ale poza tym wygląda na to, że trochę brakuje pomysłu na wykorzystanie tego miejsca.

Historia bywa przewrotna, pomniki powstają i upadają, a granice się zmieniają. Ważne, by po latach waśni umieć znaleźć w zawirowaniach dziejów wspólną przestrzeń do pojednania. I tylko jedno się nie zmienia - sanktuarium stoi, jak stało, wciąż przysłonięte pomnikiem - najpierw niemieckim, teraz polskim. 

Dwie twarze cmentarzy - Bielsko-Biała

Dwa zupełnie różne cmentarze oddalone od siebie zaledwie o parę kilometrów. Jeden ewangelicki, drugi - żołnierzy radzieckich. Jeden z XIX-wiecznymi nagrobkami, drugi - z siermiężnym pomnikiem. Odwiedziłam oba, bo - nie wiedzieć czemu - ja po prostu lubię cmentarze. Zapraszam Was do Bielska-Białej. 

Pisałam już o mojej wycieczce do Doliny Wapienicy pod koniec października. Będąc w Bielsku-Białej, postanowiłam odwiedzić dwa cmentarze, które od pewnego czasu miałam na oku. Nie nastroiła mnie tak wcale aura zbliżającego się dnia Wszystkich Świętych. Stare cmentarze odwiedzam cały rok, bo wychodzę z założenia, że nic tak dobrze nie opowiada historii miejsca, jak groby. Nasz stosunek do zmarłych w dużej mierze oddaje nasz stosunek do historii i pamięci, a to jest coś, co mnie pasjonuje.

W cieniu ogromnej Galerii Sfera, tuż za budką z kebabem, znajduje się jeden z trzech cmentarzy ewangelickich w Bielsku-Białej, choć historycznie była to nekropolia w Białej. (Dawne miasto wojewódzkie u podnóża Beskidów przez większość swojej historii stanowiły dwie odrębne miejscowości, a pokłosie tej historii częściowo widoczne jest do dziś). Cmentarz założono w 1783 roku i spoczęło na nim wiele zasłużonych dla miasta osób, przedstawicieli wielkich rodzin fabrykanckich, pastorów, burmistrzów, polityków i artystów. W latach 1945-48 nekropolię zdewastowano w około 75% w ramach zacierania śladu po dawnych niemieckich mieszkańcach miasta. Było to oficjalne działanie komunistycznych władz, a ślady po tamtych wydarzeniach widoczne są do dziś pod postacią czarnej farby na płytach nagrobnych. Co ciekawe, cmentarz jest nadal czynny i odbywają się na nim pochówki.

Grób Jakoba Hönela | Zdewastowane groby | Grób Rudolfa Seeligera, burmistrza Białej w latach 1855-1867

Jeszcze dobrze nie wyschła farba na cmentarzu ewangelickim, a już powstawał nowy cmentarz odzwierciedlający ówczesny klimat polityczny. Mowa o Cmentarzu Żołnierzy Radzieckich, na którym pochowani są żołnierze Armii Czerwonej polegli w walkach o Bielsko i Białą w 1945 roku. W 1948 roku w okolicach bielskiej katedry złożono szczątki 28 oficerów oraz 10634 podoficerów poległych w walkach z niemieckimi oddziałami na Podbeskidziu i Górnym Śląsku w 1945 roku. W 1968 roku cmentarz przeniesiono na obecne miejsce przy ulicy Lwowskiej. Postawiono około 300 kamiennych nagrobków, 21 zbiorowych mogił oraz Pomnik Bohaterów Armii Sowieckiej w kształcie żołnierza idącego w szyku bojowym w kierunku miasta. Cmentarz zachował się w niezmienionym kształcie do dnia dzisiejszego, ale jest bardzo zaniedbany.

Dwa cmentarze, dwie zupełnie różne historie, które jednak w jakiś sposób się zazębiają, następują bowiem tuż po sobie. A historia czasami bywa przewrotna...

Góry w wersji mini - jak zabrałam miesięczną córkę do Doliny Wapienicy

Będzie o górach, ale bez zdobywania szczytów, bez ostrych podejść i dziesiątek kilometrów. Będzie o tym, jak zaczynam chodzenie po górach od początku, jak po Koronie Gór Polski i Orlej Perci odnajduję radość w siedmiokilometrowym spacerze po dolinie. Będzie w końcu o tym, że bycie rodzicem nie oznacza końca podróżowania, choć zdecydowanie nie są to już te same wyjazdy.

W górach zawsze ładuję baterie słoneczne (nawet jak słońca nie ma), nabieram sił i uciekam od zmartwień. W ciąży śmigałam po górach tak długo, jak mogłam, oczywiście wybierając krótsze trasy dostosowane do mojego coraz większego gabarytu. Końcem września weszłam w nową, prawdopodobnie najtrudniejszą w swoim życiu rolę - zostałam mamą. Nie ma słów na opisanie, jaką rewolucją w życiu jest pojawienie się małego człowieka. Niby wszyscy wiedzą, że to oznacza ogromne zmiany, ale chyba nikt nie jest na to tak do końca gotowy. Naczytałam się o baby bluesach, ale dopiero, gdy sama przez to przechodziłam, to zrozumiałam, jak jest ciężko. Mała miała równy miesiąc, kiedy stwierdziłam, że muszę też zrobić coś dla siebie... i pojechałyśmy w góry.

Góry to może dużo powiedziane. Po Koronie Gór Polski, po zdeptaniu wzdłuż, wszerz Sudetów, Tatr, Beskidów i Bieszczad, uświadomiłam sobie, że ja w zasadzie nie znam łatwych tras. Ograniczeń miałam sporo: musiałam być w stanie przejechać trasę wózkiem, musiało być blisko Katowic, a w końcu - musiało być łatwo. Naprawdę łatwo, bo miesięczne dziecko to taka tykająca bomba - nigdy nie wiesz, jak zniesie podróż i wycieczkę. A ja niestety też przez parę miesięcy nie mogę sobie pozwolić na ciężki wysiłek fizyczny. Trochę lipa, prawda?

I wtedy weszła Dolina Wapienicy cała na biało. Przejrzałam mapy, zasięgnęłam opinii w internecie i wyszło na to, że trzeba skierować swoje kroki (a raczej cztery koła) do Bielska-Białej. Ten spacer okazał się być strzałem w dziesiątkę. Cała trasa pokryta jest asfaltem, początek jest niemal całkiem płaski i dopiero przed zaporą trzeba podejść i podjechać trochę pod górę. Dojazd autem (pomijając liczne zwężenia) bardzo dogodny, a na początku szlaku znajduje się spory parking. Przy samej zaporze można odpocząć w schronisku Krzywa Chata (mają nawet przewijak w łazience!). Nie ma co, trasa bardzo przyjazna rodzicom z dziećmi!

Szlak przyjazny wózkom | Schronisko Krzywa Chata

Z samej zapory niestety nie będzie dane nam podziwiać zbyt wielu widoków, ponieważ wstęp na nią nie jest możliwy. Czasami tylko organizowane są specjalne wydarzenia, jak to z 19 października. Zapora im. Ignacego Mościckiego w momencie powstania - w 1932 r. - była jednym z najnowocześniejszych tego typu obiektów w Europie. Zbiornik powstały przez spiętrzenie wody nosi sympatyczną nazwę jezioro Wielka Łąka. Długość tamy wynosi aż 309 metrów, a jej wysokość - 23. Można stąd kontynuować wędrówkę żółtym szlakiem na Szyndzielnię (pod górę po kamieniach), albo w wersji lajtowo - wózkowej - przejść się kawałek dalej asfaltem.

Zapora w Dolinie Wapienicy

Nieoznakowana droga biegnie dalej, aż w końcu wchodzi w las, ale wcześniej mija się ciekawy budynek. Dziś pełni on funkcję leśniczówki, ale w XIX wieku był to dom myśliwski Sułkowskich. Jeśli będziecie kiedyś zwiedzać Bielsko-Białą, to wielokrotnie natkniecie się na wzmianki o tej rodzinie. Sułkowscy to polski ród szlachecki, który zyskał na znaczeniu za sprawą Aleksandra Józefa Sułkowskiego będącego nieślubnym synem króla polskiego Augusta II Mocnego. Piastował on wiele znaczących stanowisk za czasów panowania kolejnego króla - Augusta III. Od połowy XVIII wieku prawo używania tytułu książęcego posiadali wszyscy członkowie rodu Sułkowskich. Nazywa się ich książętami bielskimi.

Dawny dom myśliwski Sułkowskich

Moje dziecko zniosło wycieczkę bardzo dobrze - praktycznie cały czas spało. Przy schronisku dostała jeść i "oddała naturze, co jej się należy" i póki co - odpukać - wygląda na to, że mam małą podróżniczkę. Zebranie się rano niestety nie jest łatwe, trzeba ogarnąć nie tylko siebie, ale też ją. A dziecko, jak to dziecko - jak już masz wychodzić, to ono nagle zabrudzi pieluchę i trzeba się ubierać od nowa. Albo zgłodnieje. Albo zamarudzi. Ciężko się zebrać z samego rana, ale ogólnie zebrać się da, tylko wymaga to dużo większego wysiłku niż wcześniej. Na kolejne wycieczki już jeździmy nie z wózkiem, a z chustą, bo daje ona dużo więcej swobody.

Każdy ma swój Mount Everest - cóż, mój zdecydowanie się zmniejszył gabarytowo, ale zwiększył jako wyzwanie logistyczne. Ten krótki, mało ambitny spacer beskidzką doliną sprawił mi jednak dużo radości i dał nadzieję na to, że dziecko to nie koniec realizowania swoich pasji. Ona jest jeszcze za mała, by cokolwiek z tego pamiętać, ale podobno czym skorupka za młodu nasiąknie... Mam nadzieję, że przed nami jeszcze wiele wspaniałych szlaków i dróg :-)