Czy wiesz, że mamy w północnej Polsce hydrotechniczny unikat na skalę światową? Kanał Elbląski to jedna z najbardziej niezwykłych dróg wodnych w Europie i jedyny na świecie czynny kanał, na którym statki regularnie przemieszczają się... po lądzie na specjalnych wózkach poruszających się po torach! System ten działa nieprzerwanie od XIX wieku i do dziś opiera się na pierwotnej zasadzie napędu wodnego, bez zastępowania jej współczesnymi rozwiązaniami mechanicznymi. To co, ruszamy w rejs?
Powstanie kanału było odpowiedzią na potrzeby gospodarcze Prus Wschodnich w pierwszej połowie XIX wieku. Dynamiczny rozwój handlu drewnem i płodami rolnymi wymagał sprawnego połączenia Pojezierza Iławskiego z portem w Elblągu i dalej z Bałtykiem. Największym wyzwaniem była znaczna różnica poziomów między jeziorami, sięgająca niemal stu metrów. Budowę rozpoczęto w 1844 roku według projektu inżyniera Georga Jacoba Steenke, który po analizie zagranicznych rozwiązań zrezygnował z budowy licznych śluz i zaprojektował system pochylni z tzw. suchym grzbietem. Pierwszy odcinek uruchomiono w 1860 roku, a pełną żeglugę towarową rozpoczęto dwa lata później.
Największą osobliwością kanału są pochylnie zlokalizowane na odcinku między Buczyńcem a Całunami. To właśnie tam statki zamiast przepływać przez śluzy, wpływają na platformy wózków ustawionych na torach. Następnie cały zestaw jest przeciągany po zboczu w górę lub w dół. Mechanizm napędzany jest siłą spadającej wody, która uruchamia koło wodne, a w przypadku pochylni Całuny – turbinę Francisa. System stalowych lin sprawia, że gdy jeden wózek wjeżdża, drugi jednocześnie zjeżdża, co pozwala zachować równowagę i efektywność działania.
Najbardziej widowiskową i najdłuższą z nich jest Pochylnia Buczyniec, gdzie torowisko ma niemal pół kilometra długości, a różnica poziomów przekracza dwadzieścia metrów. To tutaj najczęściej rozpoczynają się rejsy turystyczne, a obok działa izba historii prezentująca zasady funkcjonowania całego systemu. Wybrałam dla nas rejs Buczyniec - Jelenie - Buczyniec, podczas którego nasz statek pokonał 4 pochylnie w obie strony. Wycieczka trwała około 2 godzin i uważam to za optymalny czas, jaki dziecko może spędzić na statku bez zanudzenia się na śmierć. Trzeba bowiem przyznać, że rejs jest bardzo spokojny, nawet nieco monotonny, ale samo przemieszczanie się "statkiem po trawie" jest niesamowitym przeżyciem.
W XIX wieku kanał był ważnym szlakiem transportowym, jednak wraz z rozwojem kolei jego znaczenie gospodarcze zaczęło maleć. Z czasem coraz większą rolę zaczęła odgrywać turystyka. Regularne rejsy pasażerskie rozpoczęto już w latach dwudziestych XX wieku, a po II wojnie światowej szybko je wznowiono. Kanał został uznany za Pomnik Historii i objęty ochroną konserwatorską, a w latach 2011–2015 przeszedł kompleksową rewitalizację, podczas której odnowiono elementy mechaniczne i hydrotechniczne, zachowując historyczny charakter urządzeń. Położony wśród jezior, lasów i pagórkowatych terenów Pojezierza Iławskiego stanowi wyjątkowe połączenie krajobrazu i inżynierii.
Kanał Elbląski nie jest muzealnym zabytkiem, lecz wciąż funkcjonującą infrastrukturą, która pokazuje, że XIX-wieczna myśl techniczna może pozostać aktualna przez kolejne stulecia. To właśnie połączenie oryginalności rozwiązania, zachowanej technologii i ciągłości działania sprawia, że obiekt ten uchodzi za zjawisko unikatowe w skali świata.
Podoba Ci się moja twórczość?
Będzie mi miło, jak postawisz mi wirtualną kawę, która doda mi energii do działania :-)
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz